Żywienie w trakcie leczenia chemią
Czas chemioterapii jest bardzo trudny dla większości chorych, ale również dla osób z bliskiego otoczenia. W trakcie leczenia okazuje się, że jedzenie, które kiedyś dawało nam dużo radości, teraz nie przynosi nam tej przyjemności. Dzieje się tak ponieważ w czasie leczenia zniszczeniu ulegają nie tylko komórki nowotworowe, ale również zdrowe komórki naszego organizmu. Dotyczy to między innymi tkanek nabłonkowych, które tworzą wyściółkę jamy ustnej, gardła i jelit - jest to efekt uboczny przyjmowanej chemii. Intensywność wszystkich możliwych skutków ubocznych w znacznym stopniu zależy od rodzaju leku, długości leczenia i indywidualnych reakcji organizmu. Leczenie może powodować nadżerki, częste krwawienie dziąseł, ból gardła, trudności w połykaniu. Często występują nudności, biegunka czy też zaparcia, a przede wszystkim widoczne są zmiany w odczuwaniu smaku.
Dużym problemem staje się codzienne spożywanie posiłków. Gdy nie mamy apetytu a w ustach odczuwa się metaliczny posmak, nawet zwykła woda jest czasami nie do przełknięcia. Jedzone potrawy często są mdłe czy też gorzkie, a posiłki stają się przykrym obowiązkiem.
Mimo tych wszystkich trudności, które występują w czasie leczenia, powinnaś pamiętać o racjonalnym żywieniu. Właśnie w tym czasie trzeba zwrócić szczególną uwagę na swoje jedzenie i na to, jak organizm na nie reaguje. Odpowiednie posiłki w czasie chemioterapii pozwalają wesprzeć zdrowe tkanki, a pacjenci lepiej na nią reagują i mają większą szansę na wyleczenie.
Prawidłowy sposób żywienia w tym okresie spełnia kilka ważnych ról - nie tylko daje nam energię i siłę do codziennego funkcjonowania, ale również zwiększa szanse na to, że leczenie będzie lepiej tolerowane.
Nie ma jednych uniwersalnych zaleceń, które byłyby odpowiednie dla wszystkich osób z chorobą nowotworową. Zalecenia te są bardzo różne i uwarunkowane przez rodzaj nowotworu i jego umiejscowienie. Na przykład w większości chorób nowotworowych zaleca się zwiększoną ilość białka, natomiast przy raku nerki czy wątroby podaż białka musi być kontrolowana. W takim przypadku bardzo ważne jest podejście indywidualne, dlatego należy dokładnie słuchać lekarza i jego wskazówek odnośnie żywienia. Warto też zwrócić się o pomoc do doradcy żywieniowego lub dietetyka, który ułoży dietę dopasowaną pod aktualne potrzeby żywieniowe i zdrowotne, i przełoży zalecenia lekarza na konkretne posiłki, które będą smaczne i lubiane, lub choćby na początku tolerowane. Opracowanie odpowiedniego jadłospisu powinno być poprzedzone dokładnym wywiadem żywieniowym, tak, aby dieta uwzględniała wszystkie potrzeby, również możliwość ich przygotowania i czas na posiłek. Najważniejsze jest utrzymanie prawidłowego odżywienia organizmu, zapobieganie niedożywieniu, przeciwdziałanie utracie masy mięśniowej, niedokrwistości oraz innym powikłaniom, a wymagania te muszą również spełnić smakowe preferencje i możliwości jedzenia w trakcie dnia pracy.
Najczęściej występującym skutkiem ubocznym przyjmowania chemioterapii są zaburzenia pracy przewodu pokarmowego, dlatego dieta powinna być łatwo strawna, aby go dodatkowo nie obciążać.
Posiłki w czasie choroby nowotworowej powinny być wysokoenergetyczne i wysokobiałkowe (z wyjątkiem wyżej wspomnianego raka nerki i wątroby), bez rygorystycznych zakazów i nakazów dotyczących jej składu. Najważniejsze, żeby unikać potraw, których nie tolerujesz lub po których pojawiają się skutki np. biegunki, wzdęcia, zgaga. W trakcie występowania nasilonych objawów jadłowstrętu, warto skorzystać z odżywek - napojów, które pokryją zapotrzebowanie na białko i energię. W momencie ustania tych dolegliwości należy sięgać po świeże produkty żywnościowe i przygotowywać z nich posiłki, które będą obfite we wszystkie niezbędne składniki odżywcze. W przyrządzaniu posiłków bardzo ważne jest, aby miały jak najwyższą wartość odżywczą. Oznacza to, że jeden posiłek powinien być przygotowany z kilku grup produktów. Na przykład jarzynowy krem z kurczakiem, który należy przygotować ze świeżych warzyw, kurczaka i jogurtu naturalnego. Dzięki wykorzystaniu tylu składników, w małej ilości zupy dostarczymy wielu cennych witamin i związków mineralnych.
 |
Image:Suat Eman / FreeDigitalPhotos.net
Głównym źródłem energii dla organizmu powinny być produkty węglowodanowe, takie jak:
-
pieczywo pszenne
-
bułki pszenne
-
grahamki
-
biszkopty
-
makaron
-
ryż
-
lane kluski
-
kasza kukurydziana
-
kasza manna
-
kasza jęczmienna
-
herbatniki
Wszystkie te produkty są łatwo strawne. Należy w diecie ograniczyć ilość spożywanych cukrów prostych, z których komórki nowotworowe w pierwszej kolejności czerpią energię do namnażania. Z tego powodu należy ograniczyć spożywanie słodkich napojów, słodyczy, ciast, itp.
Posiłki bogate w białko zawierają aminokwasy, które są niezbędne do odbudowy zniszczonych tkanek. Powinny one pochodzić głównie z chudego mięsa (kurczak, indyk, wołowina, cielęcina, królik). Produkty te dostarczają również dużych ilości żelaza. W czasie choroby bardzo często występują niedobory tego związku, co powoduje niedokrwistość, czyli anemię. Ważne jest, żeby łączyć w posiłku mięso z warzywami, które obfitują w witaminę C, a dzięki temu żelazo zostanie lepiej wchłonięte z przewodu pokarmowego.
Ryby morskie są źródłem nie tylko dobrego białka, ale również cennych kwasów omega-3 (EPA, DHA), które pomagają zwalczać komórki nowotworowe.
Kolejną grupą produktów, która dostarcza białka, są jaja i chudy nabiał (jogurty, kefir, twarożek). Trzeba jednak uważać na spożycie dużych ilości mleka, ponieważ zawarta w nim laktoza jest często przyczyną biegunek. Jeśli lubisz mleko, kupuj to o obniżonej zawartości laktozy.
Zmniejsz lub unikaj całkowicie spożywanych tłuszczów nasyconych, gdyż są one źródłem szkodliwych tłuszczów trans (margaryna utwardzana - w kostce, tłuste mięsa, tłusty nabiał i wszystkie wyroby cukiernicze), Natomiast kup i wykorzystuj oleje tłoczone na zimno (np. olej lniany i oliwa z oliwek), gdyż są one doskonały źródłem witaminy E i nienasyconych kwasów tłuszczowych, czyli składników, które pomagają w walce z chorobą. Ich smakowe wersje mogą uaktualnić twój jadłospis.
W codziennej diecie nie może zabraknąć odpowiedniej ilości witamin i minerałów. Dobrym źródłem wszystkich składników są warzywa i owoce. Najlepiej jeść warzywa w postaci surowej lub gotowane na parze, np. marchew, pomidory bez skóry, seler, pietruszka, dynia, cukinia, buraki, sałata. Z owoców najlepiej wybierać np.: jabłko, brzoskwinie, banany, owoce jagodowe, morele, owoce cytrusowe. Wymienione warzywa i owoce są bogate w witaminę C, E i beta-karoten, czyli bardzo cenne przeciwutleniacze, które wspomagają leczenie poprzez ochronę przed działaniem wolnych rodników i mogą zwiększać efektywność chemioterapii. Szczególnie ważna jest witamina C, która może być tytułowym "orężem" w walce z rakiem, a najlepszym źródłem tej witaminy są: czarna porzeczka, natka pietruszki, papryka czerwona, truskawki, kiwi, owoce cytrusowe.
Bardzo ważne jest, żeby wszystkie produkty, z których przygotowujesz posiłki, były dobrej jakości, świeże i jak najmniej przetworzone.
Nie powinnaś teraz stosować bez konsultacji z lekarzem suplementów diety, gdyż zwiększone ilości niektórych witamin i minerałów mogą przynieść odwrotny skutek. Witamina B12 stanowi generalnie ochronę przed nowotworami. Jednak w przypadku chorób nowotworowych układu krwiotwórczego witamina ta będzie silniej przyswajana przez komórki nowotworowe, a słabiej przez organizm.
Najważniejsze wskazówki:
-
należy jeść 5-6 małych posiłków dziennie
-
wszystkie posiłki powinny być łatwo strawne; należy unikać potraw smażonych, z dużą zawartością tłuszczu - lepiej gotuj, gotuj na parze lub piecz
-
wybieraj produkty najlepszej jakości, które dostarczą ci jak najwięcej składników odżywczych
-
unikaj produktów ciężkostrawnych (warzyw strączkowych, potraw z tłustym mięsem i dużą ilością śmietany czy też zasmażek)
-
przygotowane posiłki nie powinny być gorące tylko letnie
-
jeżeli masz trudności z jedzeniem świeżych owoców i warzyw, zrób z nich soki, lub przetrzyj np. jabłko
-
pamiętaj o wypijaniu ok 1.5l wody dziennie, oraz herbat zielonych, ziołowych czy rooibos - znajdź swoje ulubione
-
unikaj słodyczy (cukru białego, ciast, batoników czekoladowych etc.)
W przypadku braku apetytu bardzo ważny jest sposób podawania posiłków. Powinny wyglądać apetycznie, być kolorowe i atrakcyjne dla oka. Mogą być małe, gdyż takie zjada się najchętniej, ale za to powinny być jedzone częściej. Do przyrządzania potraw można używać wszystkich ziół, aby potrawy nabrały wyraźnego smaku; należy unikać tylko przypraw ostrych.
Pamiętaj, że prawidłowe odżywianie jest teraz niesłychanie ważne, gdyż może pomóc w stosowanej terapii - należy więc dbać o nie na co dzień.
Joanna Banaszyńska
Doradca żywieniowy SetPoint